РУСНАК ИНФО

МУЗЕЙ РУСИНСКЕЙ КУЛТУРИ У ПРЯШОВЕ, У СЛОВАЦКЕЙ

 ПЕРШИ И ЄДИНИ ТАКИ НА ШВЕЦЕ

Музей русинскей култури у Пряшове отворени на самим початку прешлого рока, роби у рамикох державного Словацкого народного музею, як наймладши музей националних меншинох у Словацкей и финансує ше з дережавного буджету. За єден рок, уж ше поспишело поставиц и штири музейни постановки, а намаганє же би бул свойофайтови наукови центер Русинох у швеце з високим уровньом културних вредносцох

(клик на сличку – кажда будзе векша) 

Дзекуюци активистом з Русинскей оброди Словацкей, наша мала делеґация Руснацох зоз Войводини под час учасци на манифестациї “Духновичов Пряшов”, концом прешлого мешаца мала нагоду нащивиц Музей русинскей култури у Пряшове, у Словацкей Републики. Гоч була собота, директорка Музею Др Олга Глосикова, иншак и професорка дружтвених наукох на Пряшовским универзитету, нас дзечнє прияла у будинку (з барз добрим  електронским обезпеченьом)  дзе Музей за тераз подквартельош - так повесц у строгим центре Пряшова (за словацким Театром “Йонаша Заборского”, а прейґ драги Пряшовского универзитету). Зоз нєвельким дарунком - даскелїма кнїжками наших руских авторох у виданю “Руского слова” - як ше вец указало, барз значним за намаганя у дїялносци Музею - ступели зме до того, за тераз першого и єдиного такого храму русинскей култури на швеце.

У Пряшове, а нє у Свиднїку

Директорка, панї Олґа Ґлосикова, сцерпезлїво и обсяжно започала приповедку о наставаню и дотерашнєй дїялносци институциї котрей є на чолє, о планох и идейох, о сотруднїцтве Музею з Руснацами ширцом швета... Доокола нас, на столох порозкладани периодични виданя и новини Русинох у Словацкей - як гвари, у цеку робота на їх класификованю и каталоґизованю, з наздаваньом же ше медзи нїма найду и шицки други виданя Русинох, Руснацох, Лемкох з цалого швета, з тим и нашо, зоз Сербиї.  Як гвари панї Ґлосикова - найменєй у трох прикладнїкох, та податки о шицких руских орґанизацийох - бувших и терашнїх - з обласци култури и науки... Бо, спрам прешлорочней догварки на єдней медзинародней науковей конференциї о Русинох у Пряшове, руски науковци з цалого швета ше догварели же би у тим словацким городу бул формовани єден вельки наукови центер. Вшелїяк, Музей русинскей култури праве место за таку дїялносц.

- Ми наймладши музей єдней националней меншини у Словацкей, остатнї зме формовани - першого януара 2007. року и то у рамикох державного Словацкого народного музею. Так ше вец и финансуєме - з буджету Републики Словацкей, односно Министерства култури, а од самого предсидателя Влади зме достали обецунку же достанєме и свой власни, окремни простор, но, за тото вшелїяк треба дакус часу. У рамикох Словацкого народного, робя и музеї народносних меншинох котри жию у Словацкей, як цо то мадярски, горватски, нємецки, єврейски, українски... При формованю Музея, медзи Русинами у Словацкей було надосц полемики о його шедзиску - було намаганя же би то було у Свиднїку, односно же би ше там постояци терашнї Музей українскей култури, котри дакеди бул Музей русинско-українскей култури - роздзелєло на два часци, же би там бул центер и русинского Музею. Но, конєчне слово о тим мала Влада Словацкей, и одлучела же би то було у центре териториї дзе жию Русини - у Пряшове. Знаме и ми, а зна то и наша Влада, же збирки котри постоя у свиднїцким Музею, то насампредз нашого, русинского етносу, так же бизме ше лєм нєскладали коло того, дупловали капацитети... Но, у будучносци, плануєме формовац филияли по местох дзе жию Русини, алє перше мушиме ту, централу, поставиц на свойо ноги - гвари др Олґа Ґлосикова.

Медзи 100 визначнима Руснацами и Гавриїл Костельник

У Музею за тераз робя тройо и пол стаємно заняти особи, алє коло себе зазберує вельке число активистох и приятельох Музею, насампредз русинских науковцох и уметнїкох. За єден рок ше поспишело формовац и єдну постановку зложену зоз штирох цалосцох, котра отворена 21. фебруара того року, як гвари Ґлосикова - окреме шветочно и на барз високим уровню. Попри других, шветочносци отвераня музейней збирки присуствовали найвисши достойнїки - владикове грекокатолїцкей и православней церкви у Словацкей, котри ю и пошвецели. Директорка з пиху визначує же Музей потримала и грекокатолїцка и православна церква (як ше то Русини и вияшнюю у Словацкей), подаровала вецей сертификати и експонати. Медзи нїма и даскельо Святи писма зоз 16. и 17. вику, обрацела увагу на єдно, як гварела, з котрого читал и Александар Духнович, алє тиж и ризи, икони, чаши, литературу...

- Тераз маме постановку “Русини и християнство”, вязано и за герекокатолїкох и за православних, потим виставу наволану кратко - “Кнїжка”, дзе кнїжки Русинох, лєбо о Русинох, а тота збирка прицагла и найвекшу увагу нащивительох. Заключели зме же постої барз вельке интересованє за литературу, як Русинох, так и о Русинох, без огляду у котрей су держави, за духовну литературу. Праве у тим поглядзе и єдна з найвекших можлївосцох сотруднїцтва шицких Русинох. Надалєй, ту и циклус “Сто визначни Русини швета” - ориґинални портрети-акварели. За тераз виложени 19 портрети найвизначнєйших особох, у цеку мальованє ище 15 акварелох, а як видзице - медзи першима ту виложени и портрет др Гавриїла Костельника.

- И на концу - постановка “Плакати Русинох и о Русинох”, котру у авторстве Федора Вицу, Русинска оброда формовала ище 1992. року, збирка уж госцовала у Братислави и по других городох у Словацкей, а початком юлия будзе виложена у Доме народносних меншинох у Праги, у Ческей. Попри порядного збераня експонатох, у планє нам того року орґанизовац виставу иконох познатого маляра Иґора Пешту, та и карикатурох нашого Русина, вироятно єдного з найпознатших карикатуристох у Словацкей - Федора Вицу. Вистави буду рухоми, як за госцованє по Словацкей, так и по иножемстве, нєдавно зме у Братислави представели кнїжку “Народ нїодкаль”, преложену на словацки,  проф. др Роберта Павела Маґочия, зоз котрим  тиж маме барз добре сотруднїцтво. Намагаме ше же би творчосц Русиноих була прекладана и на словацки, же би знали о нашим културним и духовним скарбу и живоце котрого маме наисце вельо. А, статистики гуторя же у Словацкей, праве Русини народносц котра ма найвецей школованих людзох - виноши панї Ґлосикова факт котри барз согласни з нашима искуствами.

Поволанка на сотрднїцтво

Интересантне як национални музеї виволую чувство припадносци, пихи и почитованя, окреме кед наидзеце на свойо, познате, блїзке. А, праве на постановки “Кнїжка” виложени и надосц кнїжки авторох Руснацох зоз Войводини, алє и дакедишнєй Югославиї, на почесних местох повикладани фотоґрафиї наших писательох - дибитнїкох “Духновичовей награди” за литературу, ту и наша литература з духовней обласци... Директорка наглашує - напишце то як поволанку шицким вашим Руснацом - “шлєбодно до нашого Музею можу посилац и приношиц шицко цо вязане за традицию, фолклор, литературу, науку, вообще - цо вязане за културу Руснацох у Сербиї, а то будзе на прави способ евидентоване. Же би Музей наисце бул центер Русинох швета, а єдна з главних задачох нам праве сотруднїцтво зоз загранїчнима Руснацами”. А, интересантне, од початку роботи, до Музею и сами людзе наношели и подаровали велї експонати, кнїжки...

Директорка Ґлосикова визначує и барз добре сотруднїцтво зоз управу Словацкого народного музею, котра обезпечела и шицку потребну опрему - рахункари, камери, фотоапарати, так же Музей русинскей култури понука и авдиовизуелну помоц. Часц уж, а у планє же шицко будзе обробене електронски з можлївосцу компютерского приступу, як до збирки, так и до библиотекарского фонду, так же Музей уж и отворени як мултифункционални, по найвисших еропских стандардох. Понука можлївосц виглєдованя и студийних роботох за студентох, дипломских, постдипломских, наукових, у планє орґанизованє рижних стретнуцох, програмох...

- Музей - то нє лєм зберанє старинох, алє на сучасни способ наукове обрабянє податкох з проґнозами до будучносци. Сцеме здокументовац свою историю - од початку по сучасносц, виробиц архиву, после того з нєй правиц вистави и постановки. Тото нам потребне и од шицких Русинох швета, од їх орґанизацийох, без огляду чи уж замарли, же би ше их евидентовало. Вшелїяк, єдно з найзначнєйших намаганьох будзе ґу доставаню власного простору, занятосц векшого числа фаховцох (лєм як приклад - у свиднїцким Музею робя 22 заняти); сотруднїцтво з музеями других народносних меншинох у Словацкей... Алє, найзначнєйше нам будзе твориц високи културни вредносци, бо наш уровень може буц лєм високи, за цо маме и потримовку и можїлвосци - гварела директорка пряшовского Музею русинскей култури др Олґа Ґлосикова.

М. Зазуляк