|
ПАН ЕДУАРД А. ПОПОВ, сопредсидатель Орґ. комитета Конференциї о питаню ґеноциду и културного етноциду Русинох Подкарпатскей Руси Южни федерални универзитет РОСТОВ на ДОНУ Почитовани панє Попов, Дзекуєм крашнє же сце ме поволали на Конференцию од такей велькей значносци за шицких Русинох/Руснацох швета. Нажаль, пре мойо особни обставни нє можем пойсц, гоч бим як барз любел – була би то на єден способ коруна и точка на мою активну роботу одкеди знам за себе. Та так – остава ми лєм Вам особнє, панє Попов, и шицким учашнїком пожадац успишну роботу на хасен Русинох/Руснацох дзе нас єст, на першим месце там гевтих у своєй историйней оцовщини – Подкарпатскей Руси. Гоч кельо ше медзи собу розликуєме, гоч ґу якей Церкви, держави и политики припадаме, ми єдно исте, свойо. Най робота вашей науковей схадзки будзе на хасен и шицким народом коло нас зоз хторима жиєме вєдно подзелєни у вецей державох Европи и розшати по швеце. Мам на розуме на першим месце українски народ, зоз хторим зме блїзки як од двох власних. Блїзки, алє розлични. Можебуц же зме дакеди були єдно исте, алє вец нам ше дражки розишли, ми постали Руснаци/Русини, ви – Українци, так яак и Руси, Поляци, Чехи, Словаци, Серби, Горвати и други. И гоч подзелєни, вшадзи, та и у держави українского народу, ми маме право по шицких природних и нєбесних законох мац шицко тото цо маце и ви Украинъци, тото цо маю Русини ширцом швета: Право наволац ше зоз своїм меном, читац, писац, бешедовац дома, у школи и у власци на своїм язику, участвовац у шицких ришеньох хтори ше одноша на нас самих и на державу у хторей жиэме. Гоч яки малочислени, у тим – кед сцеме буц вєдно, мушиме буц єднаки. Док себе тото нє припознаме, нє будземе мац мира анї ми, анї ви. Идуцого року у Сербиї нашо войводянски и Руснаци/Русини у Горватскей буду домашнї схадзки Шветовей ради Русинох. Ми ше зоз Руснацами/Русинами Горватскей коло 1750. року зоз сиверовосточних приселєли до Южних крайох, до Войводини, до Бачкей, тедишнєй Угорскей держави. Од 1918. року жили зме вєдно у Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох. Од теди зме ту од югославянских власцох припознати як национална меншина славянского походзеня без матичней жеми под меном Русини/Руснаци, Рутени. Припознати були источашнє и Русини у подкарпатских крайох хтори ше з ришеньом мировних спорозуменьох по Першей шветовей войни нашли у гранїцох новоствореней Чехословацкей держави и достали свою автономну обласц. За розлику од гевтих наших у Старим краю хтори тото право страцели, лєбо го анї нє мали, ми ту долу у Бачкей тото право зачували по нєшка у шицких пременкох. Дзекуюци тому, зачували зме ше „як таки" и пошли найдалєй у розвиваню нашей историйней карпатославянскей-рускей култури, обичйох и язика, виєдначели зме ше з векшинским народом у материялно-економским уровню, участвованю у дружтвеним и политичним живоце. Як нас тот штредок приял таких зме, так го и ми прилапели як свой. Нє було анї нам ту лєгко, виложени и ми политики нєприпознаваня, прешвечованя же зме нє тото цо зме насправди, а найгорше було тото же нас война и шицко цо ше коло нас збувало у остатнєй децениї 20. вику подзелєло на два часци, на векшу часц у Сербиї и меншу у Горватскей. Наздаваме ше и вериме же и схадзка Шветовей ради у Руским Керестуре и Петровцох допринєше нормализованю обставинох коло нас и медзи подзелєнима часцами нашого народу ту на югу, алє источашнє же да моцну потримовку витворйованю леґитимних правох гевтей нашей найчисленшей часци у нєшкайшей України. На тоту схадзку Шветовей ради муша буц поволани и участвовац представителє шицких наших заєднїцох у швеце. Нє можеме ше дзелїц на Восточних и Заходних, демократох и нєдемократох, православних и грекокатолїкох, добрих и нєдобрих. Єст нас вшелїяких, алє зме шицки єдно, свойо. Националносц нє политична катеґория. Арґументи и платформу за тото, прешвечени сом, Шветова рада найдзе и у резултатох тей вашей конференциї у Ростове на Дому. Правду ше муши повесц гласно, гоч яка вона боляца: Найвекшу одвичательносц за нашо дзелэня и чежкосци маю нєшкайши власци України, єдини у швеце хтори предлужую политику нєприпознаваня Русинох. Припознац Русинох як националну меншину тото у найлєпшим интересу держави України, українского народу и народох хтори там вєдно жию. Бо, як нас историйне искуство и нєдавни збуваня у Европи, коло нас и зоз нами учи -там дзе державни власци сами нє припознали национални меншини у своїх гранїцох, були примушени припознац их под прициском звонка; там дзе националним меншином власци нє сцели припознац културну автономию, случує ше же були примушени дац им териториялну автономию, а там дзе им нє дали анї тото – були примушени дац им нєзависносц. Михал ГОРНЯК, Београд, 17.XII. 2008,
|