Пише: Михайло Горняк

РУСКЕ СЛОВО, 17. април 1998.

Яки ми то народ, Руснаци-Русини кед нє знаме хто зме и цо зме, та нас тельо треба прешвечовац — же зме Українци!? Яки ми то Українци кед нє знаме же зме Українци, та нас до того треба тельо прешвечовац? Та чи Мадярох треба прешвечовац же вони Мадяре, Словакох же вони Словаци, Румунох же вони Румунє, Сербох же вони Серби...

Аш за єден народ нїґда не була тайна хто вон, дзе му корень, кому припада и як ше вола, яке му "мено". Аш за едного чловека нїґда не тайна хторому народу припада, як ше тот народ вола и дзе му коренї. Чувство припадносци фамелиї, родзини, народу, краю — то основне, глїбоко записане до шерца и розума каждому. Исте ше у истим препознава як у жвератку и трима вєдно як "свойо" у историйним паметаню, у язику зоз хторим медзи собу бешедую, у обичайох, шпиванки, танцу, итд., хтори пестую и тримаю "своїм".

Народи гоч яки були заостати, вше добре знали себе препознац и розликовац од других: "Ми и Вони", "Ми свойо, вони цудзи", "Ми народ Израїлски, вони народ Єгипетски", "ту жию Кривичи, там Полочани, там далей Драґовичи, Радмичи, Вятичи, Древльни, Сєверяни, Поляни, Тиверци, Лютичи, Дулеби и Бужани", записал перши руски лїтописец-историк, монах києвски Нестор у 12-тим вику и додал же вони шицки припадаю "Славянским племеном зоз хторих ше витворел славянско-Руски народ" и ище же вони за своїх сушедох мали "Печенєґох, Чудох, Варяґох, Половцох, Козарох и других хтори не припадали Славянскому роду".

Так то було давно, а нешка гвариме за себе "Ми народ Славянски, вони народ Германски", "Я Рус, вон Немец", "Я Поляк, вон Чех", "Я Словак, вон Українєц", "Я Руснак, вон Мадяр", "Ми Серби, вони Горвати", итд.

Шицки народи коло нас, як и гевти далєй, знаю хто вони и цо вони, препознаваю ше у "своїм", та анї ми Руснаци-Русини нє винїмок: Знаме и ми же зме Руснаци, та гвариме за себе "Я Руснак, ми Руснаци, наша бешеда руска, ту руска церква, прейґ драги сербска, биваме на Руским шоре у Дюрдьове, дзеци нам уча по руски у рускей школи, дзивчата облечени по руски, шпивали руски шпиванки, але знаю шпивац и сербски, словацки, українски", итд.

Повеме за себе, розуми ше, и же зме Русини, у святочних нагодох аж и зоз слизами у очох, а кед бешедуєме по сербски, вец того «Русин* лєм и хаснуєме, бо воно прилапене як официєлне мено за нас, за народ хторому припадаме ту у Югославиї.

РУСКЕ СЛОВО, 24. април 1998.

Мено "Русин", най ше на нїм затримаме, старше и од нас и од Українцох як таких. Зоз тим меном ше визначовали славянско-руски людзе як Києвскей, так и Московскей Русиї и других князовствох Руского царства од найстарших до новших часох. Фаховци-линґвисти маю и науково толкованє наставаня-ґенези мена »Русин« од старого мена »Рус«, як и новшого мена »Руснак«. 3 другима словами, як пришло до того же на корень »Рус«, придодати єден суфикс "ин" та зме добили "Русин", односно "ак" и "нак" та зме добили "Руснак", та и як од того постало за множину "Русини" односно "Руснаци".

Та так, знаме и ми же хто зме и цо зме, а нє лем нашо добри сушеди Мадяре, Словаци, Румунє, Серби и други коло нас и далей од нас. Тельо лєм же кед Мадяр пове за себе же вон Мадяр, а його бешеда мадярска, вец ше на тото може положиц лєм точка.

Нєт ше цо питац, нет цо розяшньовац, вон — Мадяр, свидоми є того, нє треба го до того прешвечовац анї нам розяшньовац, знаме хто Мадяре, знаме дзе тим "нашим" Мадяром "Матични народ" и "Матична держава"...

Тото стої так и зоз другима народами, спомнутима и нєспомнутима, та и зоз нашима добрима сушедами Українцами: "Я Українєц, моя мова українска" — пове за себе Українєц як тот зоз Кули, Вербасу, Нового Саду, Индїї и дзе их лєм ту єст, як и гевтот зоз Києва, Львова и дзе их лєм там єст. Вон Українєц, свидоми є того, бешедує по українски, зна же му дїдове ту приселєли свидоми же су часц Українского народу, знаю дзе им матични народ жиє и дзе им матична держава. И кед ше му сто раз опитаме хто вон и цо вон, вше пове: "Я Українєц", нє пове нїґда за себе же вон Велько-Рус, лєбо Било-Рус, та анї же є — Русин. Вон розликує барз добре себе Українца од свойого сушеда Русина як тот ту наш сушед, так и гевтот там коло Львова, Києва, итд.

Тото так зоз другима, алє випатра же зоз нами Руснацами-Русинами тото нє цалком так: Нам самим досц кед повеме же зме Руснаци-Русини, досц нам, бо зме зоз тим виповедли чувство своєй народней, етнїчней припадносци, а при тим нам тото »Руснак-Русин« значи єдно исте и нє вяже нас, нє виєдначує нас зоз даяким другим народом, окрем зоз Славянским народом у найширшим значеню, гоч яке значене тоти мена даґдзе дакеди могли мац.

За других коло нас, медзитим, того нє вше досц. Кед други того чую, та ище же нам бешеда »руска«, такой ше знаю опитац: »Руснаци-Русини«, цо то ви за народ, бешедуєце по руски не Руси сце, бешедуєце по русински а дзе вам жию тоти вашо Русини, кед сце ту «меншина* дзе вам »векшина«, дзе вам матични народ, матична держава...»

Таким и другим питаньом нє треба ше чудовац, не треба од нїх, аш кед би могло, сцекац, бо вони приходза природно, як пошлїдок роздумованя же як кажда »меншина* муши мац свою »векшину«, кажде дзецко свою мацер — так и кажди меншински народ муши мац свой матични народ, кед уж нє и матичну державу.

А воно у швеце нєшка нє цалком так, бо єст народи хтори нє лєм же нє маю свою матичну державу (у швеце народи єст вецей тисячи, а держави лєм коло 170), але и таки хтори розшати и подзелєни зоз гранїцами вецей державох же нє можу повесц анї дзе им жиє матични народ. Можу повесц лєм кельо их и дзе єст, яке им положене, дзе жию и кельо зачували "свойого", цо им було заєднїцке у часох кед ше розходзели, лєбо кед их други медзи собу дзелєли.

Любело ше то дакому лєбо нє, ми Руснаци-Русини припадаме таким, розшатим и медзи вецей державами подавлєним. Нє маме "матичну державу", нє можеме повесц анї дзе нам жиє »матични народ*, бо народ од хторого ше нашо стари видзелєли у гевтих часох бул и нєшка остал подзелєни медзи вецей державами. Так подзелєни и розшати же нє можеме повесц дзе их кельо єст, бо окрем Югославиї анї у єдней жеми о нїх нет точни статистични податки и не водза ше вшадзи под єдним истим меном. А случує ше же и кед их записую под єдним истим меном, тому мену придаваю значенє яке єдней лебо другей политики одвитує. Та ше знало случиц даґдзе дакеди и так же чловек поведол за себе же вон "Русин", а власци му гварели же вон Українєц, "бо то єдно исте", та и так же поведол за себе же вон "Руснак", а власци гварели же вон Словак "бо то єдно исте", а знало ше случиц и так же гоч як вон поведол за себе, а вони му гварели же нє зна цо вон та го до того поуча и запишу як., вони думаю.

РУСКЕ СЛОВО, 8. май 1998.

На роздумованю же кажда "меншина" муши мац свою "векшину" и кажда национална меншина свою »матку«, з другима словами же кажда меншинска етнїчна заєднїца муши мац свой векшински, матични народ, кед уж нє и свою матичну державу — водза ше ту медзи нами розправи о тим же хто зме и цо зме, хторому народу припадаме, дзе нам матични народ, дзе нам матична деражва. . .

Зоз тим хто зме и цо зме, зоз питаньом походзеня и етнїчней и националней припадносци Руснацох-Русинох бави ше, розуми ше, на першим месце наука — история, етнолоґия, лингвистика, итд., а бави ше зоз тим и политика. Док наука, прето є и наука, виглєдує факти и зоз наукову, обєктивну методологию приходзи до одвитох хтори розяшнюю прешлосц и описую нєшкайшосц, политика, гоч яка вона була, вше идзе за своїма интересами, та кед єй одвитує од прешлосци хторей нє було, пробує себе справиц нєшкайшосц яку би сцела. Та видзиме и чуєме же ше медзи нами знова зявела политика хтора твердзи же ми Руснаци-Русини зоз тим меном виповедли свою припадносц українскому народу. 3 другима словами, же кед зме гварели "Руснак-Русин" — ми гварели "Українєц", бо то "єдно исте", знали ми лєбо нє, чувствовали ше Украинцами лєбо нє — же то анї нє важне, ту вони та нас до того поуча. И вец, прешвечую нас, понеже то так, вец ми ту часц украинского народу, українска дияспора, "найстарша українска дияспора", Українска держава нам наша "матка", а ми ту — "українска национална меншина".

Нет у тим нїч нового. До того же зме Українци прешвечую нас уж сто роки, од кеди єст Українцох як таких, але нїґда так гласно як нєшка. Нїґда нашо »Кобзаре« нє були таки гласни и таки вредни як нєшка у намаганьох прешвечиц нас же зме Українци и завязац за Україну. Нїґда ше так нє намагали заберац места у наших културних и других институцийох, зоз хторих би нас поучовали о нашей славней козацкей историї, зоз хторих би нам кричали "Вияшнїц ше". Нїґда так моцно нє робели и намагали "запечатовац" тото їх становиско пред державнима власцами, та кед треба, гварели, аж и зоз медзинародну арбитражу. Ходза около та доказую же "наука гварела свойо", тераз власци муша потвердзиц же зме ту таки яки зме у Югославиї "українска национална меншина".

А наука — то вони, вони єдини и нїхто други:

Бо, нїхто нїґда у швеце науки нє гварел же ми, Югославянски Руснаци-Русини єдно исте зоз Українцами, т. є. же зме Українци. Наука, прето є и наука, барз стримовна у таких питаньох етнїчней припадносци вообще, а кед розяшнює походзенє нашо и националну припадносц там гевтих Русинох з єдного и другого боку Карпатских брегох, тих хтори за розлику од нашей гарсточки остали жиц у крайох блїзких штредзиску у хотрим ше розгорйовало шицко тото цо приведло до українскей националней свидомосци — вец наука лєм указує на блїзкосц у часох хтори предходзели витворйованю українскей националней свидомосци, та и на розлики до хторих пришло як пошлїдок роздзельованя єдного истого Славянского цела и живота у розличних условийох.

РУСКЕ СЛОВО, 15. май 1998.

Та так, нашо »наймудрейши глави« нас уж сто роки, од кеди ше там дзе нєшка Українска держава народ як Українски, розличити од Славянско-руского цела пребудзел и визначел як "свой" — прешвечую до того же ми ту Українци, а Україна нам — наша "Матка". Нас до того прешвечую и глєдаю од державних власцох припознанє же зме ту українска национална меншина, а вони сами за себе анї єден нїґда ясно и гласно нє гварел: "Я Українєц, я Українєц и точка!" Вони лєм приповедаю же зоз преучованьом нашей прешлосци пришли до того же зме барз блїзки зоз Українским народом (Велька мудросц, открили Америку!) и вец занєшени зоз коякима думками крича же ше "чувствую Українцами, чувствую ше як Українци упарти на свойо Русински коренї", пишу о тим "Як постали Українцами" а нє о тим же ше родзели як "Українци", твердза же вони "источасно и Руснаци и Українци" и же то "нє у контрадикцї, бо тото Русин и Українєц єдно исте", тото "Русин лєм регионалне мено за Українца, за припаднїка Українского народу... хтори ше национално витворел... до хторого ми Русини з векшей часци интегровани", итд, а єст, боме, и таких хтори гваря же вони "Українци родзени од Рускей мацери" — и Амен!

Нє лєм од власцох и опозициї, алє и од України глєдаю за свойо становиско потримовку. Ходза там та ше за нас шицких вияшнюю же зме Українци, приводза себе таких ту хтори нас до того прешвечую (Ми там Русини — Українци, та и ви ту Русини у Югославиї — Українци, поучела нас прейґ габох Рускей редакциї Радио-Нового Саду єдна панї Русинка зоз Ужгороду). Организую себе схадзки, та на нїх приводза таких хтори нам ту отвераю "Руске питане у медзинародних одношеньох" (прецо тото питане дома себе нє отворели?). Доказую нам же ми ту у Югославиї "уж 250 роки єден з конарох українского народу". Твердза же зме єдно исте, бо ше мено "Русин" и "Українєц" тримаю як старши и младши етноним у истей вертикали Українскей интеграциї, при чому "Русини остали народ, а Українци витворели свою нацию и интегровали и Русинох як часц свойого етнічного корпусу"!

А нас ту престрашую до того же кед останєме лєм таки Руснаци — Керестурски, Коцурски, Вербаски, Новосадски, Дюрдьовски и други, Сримски би анї нє споминац — вец нам днї вичитани! А кед ше "придаме" и будземе преглашени як часц Українского народу и українска национална меншина — вец зме спашени: Україна нам будзе ґарантовац нашо права и положене, будзе ше за нас старац и чувац нас, дзеци нам школовац — українскому язику их учиц, будзе витримовац нашо културни институциї, кнїжки прози и поезиї нам друковац, итд., итд. Бо, гваря, кед ту други коло нас як, наприклад Мадяре, можу тото гледац од своей матки — прецо би ми не могли од своей?

Воно, правда же Мадяре и други хторих зме мушели споминац зоз почитованьом спрам їх чувствох и правох можу тото повесц, та и гледац — бо вони Мадяре! Вони Мадяре, глєдаю од свойого, а ми нє Українци, ми зоз Українским народом барз блїзки, як родзина од двох власних, алє буц блїзким — нє значи буц истим. Єст и других таких блїзких, та и таких хтори зоз истим язиком бешедую, а заш лєм су нє єдно исте. Нє мушиме споминац Анґлийцох и Шкотландянох (Чи знаце по чим ше розликую? Чи знаме, чи нє знаме, то нє важне — вони знаю!), лєбо Анґлийцох вєдно зоз Шкотландянами и Американцами, можеме спомнуц и нам блїзких Сербох и Горватох, Македонцох и Болгарох, Велько-Русох и Било-Русох...

Блїзки и Українци и Велько-Руси, зоз єдного Славянского цела ше видзельовали, жили од кеди их єст єдни коло других, на дзепоєдних местох таки помишани же цудзому чежко знац дзе ше закончую єдни а дзе починаю други, переводчика им нє треба порозумиц ше — а заш лєм су нє єдно исте и ище як добре знаю дзе ше краї єдних окончую а других починаю.

Нє маме ми нєшка Руснаци-Русини зоз нашима добрима Украинцами чувство припадносци єдни ґу другим. Анї ми ґу нїм, анї вони ґу нам. Тоти стари, давни часи кед зме були єдно исте— остали далеко за нами. Живот и обставини нас роздзелєли и направели иншаким, розличитим, та ше нєшка од нїх розликуєме тельо кельо и вони од Велько-Русох. Кед и нє вецей, бо зме єдни од других роздзелєни нє лєм зоз виками, горами и риками, алє и зоз гранїцами. Нє маме заєднщку прешлосц »записану« до чувствох и паметаню. Нашо стари цо зоз собу принесли — принесли, алє чувство припадносци українскому народу нє принесли. Як же би и могли, кед у тих часох українского народу, такого яки вон нєшка и зоз яким нас нашо националне просвитителє виєдначую — ище анї нє було. Було лєм єдней Славянско-рускей громади зоз хторей зме ше видзельовали єдни и други и треци. И раз видзелєни, розвивали зме ше по своїм.

Нашо стари принєсли лєм барз молговите споминане на Старославянску прешлосц и мено "Русин" и "Руснак" хтори их вяже за старшу прешлосц у хторей тото мено припадало щицким вєдно и нікому окреме.

Мено "Русин" старше и од нас и од Українского народу и нїхто на тото, мено нє ма — монопол.

Ґу Українскому народу маме лєм чувство блїзкосци и почитованя єдни ґу другим, хторе треба чувац и отримовац. А гевто поверх того — то лєм политика, бо єй таки интереси. Нєшка, яки буду на ютре увидзиме, бо то од кричаня глава болї перше того хто кричи.

РУСКЕ СЛОВО, 22. май 1998.

Насправди, яки ми то народ, Руснаци-Русини кед не знаме хто зме и цо зме!? Шицки ту коло нас и далей од нас знаю хто вони и цо вони, а ми, не знаме, та нас треба прешвечовац до того же зме Українци и глєдац аж и од власцох най нас зоз законами за таких преглаша. Та чи Мадярох треба прешвечовац же вони Мадяре, чи Словакох треба зоз законами потвердзовац же вони Словаци, Румунох же вони Румуне, та и Українцох же вони Українци? Раз Мадяр, Словак, Румун, Українєц пове же вон тото, бо ше таким чувствуе, та ше на тото муши положиц лем точка.

Кед би ми насправди були Українцами, озда би зме ше так и волали як и шицки Українци. Кед би ми насправди були Українци, озда би нас до того не требало телї роки прешвечовац. Досц би було кед би нам тото гварели нашо дїдо и баба, оцец и мац, а не мушели би анї вони о тим вельо приповедац — раз тото, сами би зме ше як таки »препознали« по бешеди, обичайох, прешлосци. . .

Сто роки нас нашо »наймудрейши глави« до того прешвечую, а сами вони нїґда анї еден за себе не гварели ясно и гласно "Я Українєц, родзени сом як Українєц, оцец и мац, дїдо и баба ми були Українци" — и точка! Твердзели лем же мено "Русин" визначує припадносц українскому народу, а анї тото не знали доказац, бо кед би то було так, вец би ше и гевтот там у Киеву волал Русином а не Українцом. Гварели лем же ше "чувствую Українцами", описовали як "постали Українцами", та и же су "Українци родзени од Рускей мацери", итд., итд.

Сто роки нас до того прешвечую, и то на яки лєм способ, зоз якима науковима аргументами, зоз якима краснима словами. Треба лєм шицко вичитац и вислухац.

И цо посцигли!? Нїч не посцигли, научели дзеци шпивац и танцовац красни українски шпиванки и танци, Українцох од нас нє справели.

Як же би ми могли буц Українцами, часц Українского народу (»Українска дияспора, та ище и найстарша*), українска национална меншина — кед ше не чувствуєме Українцами, а нє чувствуєме ше прето же у часох висельованя наших старих зоз сиверовосточних до южних крайох Угорскей коло 1745. року — українства, мена и чувства українскому народу и националносци, о держави би анї нє споминац — не було нїґдзе.

Кед правда, а правда же Шевченков "Кобзар" — "Библия Українскей нациї", а язик на хторим писал, думки и чувства хтори виражовал були основни фактор витворйованя українского язика и повязованя народа до єдного — свойого, националного цела, вец ше мушиме опитац же кеди ше на политичней и историйней сцени зявел Українски народ як таки!? Тото "як таки" значи национално свидоми як розличити од Славянско-руского и Велько-руского цела, та и од "Мало-руского", гоч цо то значело.

Але, у цалим тим замишательству справеним зоз твердзеньом же зме єдно зоз Українцами, анї тот момент зявйованя нє ма нїякей вязи. Бо, гоч кеди ше вони "як таки" там зявели — тоти стари, зоз хторих ми походзиме, зоз тим нє були залапени, своїх "Кобзарох" вони там нє мали, жили далеко на окраїнску, виложени вплїву розличних интеґративних рушаньох, розопнути медзи єднима, другима и трецима и вше, праве прето, положени вшелїяким заводзеньом и асимилациї.

Прешвечую нас до того же зме Українци прето же за себе гвариме же зме "Русини", а вони видумали теорию спрам хторей "Русин" значи исте тото цо и мено "Українєц". Нє важне чи ми того свидоми, нє важне чи ми тото знаме и як таки ше нє чувствуєме — важне же вони, нашо национални просвитителє ту, та нас до того поуча.

А мено "Русин" старше и од нас яки зме ту нєшка и од Українцох яки вони там нєшка. Тото мено у прешлосци припадало и означовало Славянско-руского чловека, припаднїка Славянско-руского народу зоз хторого зме ше єдни и друга и треци видзельовали. Єдни дакус скорей, други дакус познєйше, а треци ище познєйше.

Першираз тото мено "Русин" записане на початку 10. вику у Києвскей Русиї князох Олєґа и Иґора, у контрактох зоз Византийским царством ("Русину и Хречанину жиц у миру, нє войовац и нє краднуц конї єдним од других" — воно, нє поведзене шицко на єдним месце як ту написане, але було поведзене и записане у тих найстарших записох у хторих ше "Русин" як припаднїк Славянско-руского народу Києвскей Русиї спомина).

Озда нє сце ту дахто коло нас повесц же князове Олєґ и Иґор и народ Києвскей Русиї — були Українцами прето же ше визначовали зоз меном "Русин"!?

Кед би то було так зоз менами, вец би ше и Українци визначовали зоз меном "Русини" и шицки проблеми би були ришени, потвердзело би ше же мено "Русин" и мено "Українєц" єдно исте. Лєм нє знам цо би було зоз Велько-Русами, бо шицки славянски племена хтори спомина Нестор лїтописец, у Владимиру, Пскову, Новгороду, Суздалю и других городох-княжовствох хасновали тото мено, а потомки князох Олєґа и Иґора царовали у руских жемох зоз Москви по конец 16. вику (Иван Страшни, 1533—1583), його син Федор Иванович, 1584—1598). . .,'

Тоти и други таки питаня, розуми ше, цалком безсмислени, а поставени су ту лєм же би ше указало яка то »наука« и »арґументи« зоз хторима нас нашо "Кобзаре" прешвечую же зме Українци. И до чого нас вони можу одвесц: До потвердзованя єдних, висцерованя других.

РУСКЕ СЛОВО, 29. май 1998.

Та так, слово "Русин" за визначованє славянско-руского чловека Києвскей Русиї записане у контрактах хтори князове Олєґ и Иґор подписовали зоз Византийским царством було хасноване нє лєм у Києвскей, алє и у Московскей Русиї и других крайох нєшкайшей Русиї, чия часц по народу (етнїчно) и по одношеньох и положеню длуго була и нєшкайша Україна.

Кед на преходу 12. до 13. вику Києв почал препадац пре медзисобни звади и нападаня нєславянских народох, штредзиско славянско-руского народу ше пренєсло до других крайох Рускей ровнїни и народ ше пресельовал и тото мено ше далей розширело за визначованє припаднїка славянско-руского роду, так як ше вон ширел..

Славни часи славянско-рускей историї, вязани за Киевску Русию, город Киев — "Матушку шицких руских городох" — и часи князох Олєґа, Иґора, Ярослава и Владимира Мономаха (10-12 вик), описани у Лїтопису першого руского историка. Монаха Киевского Нестора (жил у другей половки 11. и першей половки 12. вику), отримали ше и предлужели и после року 1240. кеди Джинґис-канов Унук Манту спалєл Киев "Киевляне, предводзени зоз храбрим Димитрийом, бояром Галицким, цали дзень бранели город, а вец ше собрали коло могили княза Ярослава и ютредзень розставели зоз душу свою. Хан поклонел Димитрию главу, але "Матка шицких руских городох" була розваляна и спалена по треци раз найстрашнейше. Розваляли и Святу Софию, од Дзешатинскей церкви остали лем руїни, Пещерску лавру покрадли, анї ше пред могилами не застановели" — записане у едним старим Лїтопису. Кед Києвска Русия була знїщена, записане у другим Лїтопису, змоцнєли стари руски городи и стредзиско народного живота ше пренесло до сиверо-восточних часцох Рускей ровнїни зоз едного истого народу. Мена хтори вибеженци зоз Києву давали новим городом у Суздальскей и Московиї у тим поглядзе барз значни: Єст город Владимир на Клязми, як и у волинскей, Зенгород на Москви, як и на Днестру, Галиц у Суздалїї, як и у Галичини, Ярослав на Волги, як и на Сани. Переславль Суздальски, як и Разански и Киевски, а перши ше волал Залески, цо значи за лесом.

Загрожена у степох и ровнїнох коло рикох Днепру и Днестру, штредзиско славянско-руского народу ше пренєсло до лєсох у горнїм злїву рикох Волги и Оки, коло Москви и Московскей Русиї и других городох-княжевствох 13-15 вику. Отримало ше и розвивало после того и у Руским царстве у хторим векша часц нєшкайшей держави України подзелєна на ґуберниї Києвску, Черниґовску, Полтавску, Харковску, Волиньску и Подольску була и остала до року 1918. После того ше нашла у гранїцох СССР, як Українска ССР. Так було з векшу часцу, а менша часц нєшкайшей держави України, волана »Червена Русия«, лєбо »Стара Галичина», зоз краями и городами Галич, Ярославль, Теребов, Звенигород и Львов не жили у составе Руского царства и розвивали ше у зложених обставинох, бо ше сушеди коло нїх однїмали, док и тоти краї конечно 1945. року не постали часц СССР-а, односно Українскей ССР, а после розпадованя СССР 1991. нормално ше нашли у гранїцох нєшкайшей України.

До початку 20. вику, а то було сто и вецей роки як ше нашо виселєли зоз горнїх до долнїх крайох Угорскей и найменєй тристо роки як ше зоз славянско-руского штредзиска почали розширйовац на Карпатски бреги — у медзинародних одношеньох у политики и историї Україна и українски народ як национално свидоми, розлично од славянско-руского и руского ше нє споминаю. Тоти краї хтори нєшка часц Українскей держави, споминаю ше лєм як ґеографски и ґео-политични часци Руского царства, а найзаходнєйши як часци Польскей и Угорскей (Австро-Угорскей).

РУСКЕ СЛОВО, 5. юний 1998.

Спомина ше »Мала Русия« зоз Губерниями Києвску, Черниґовску, Полтавску, Харковску, Волиньску и Подольску. Спомина ше »Червена Русия«, лєбо »Стара Галичина* хтора нє у составе Руского царства, зоз краями и городами Галич, Ярославль, Теребов, Звенигород и Львов. Спомина ше »Крайна« — «Країна* на юго-заходних часцох Руского царства. Була тота «Країна* голєм на початку кед ше як така спомина — »Воєна Країна*, гранїчна країна Руского царства, чийо жителе (єдна часц, тоти хторих знаме под меном "Козаки") мали длужносц бранїц гранщи царства, та мали вецей права як жителе других крайох (нє були "Мужики", т. є. нє були вязани за маєток и панство итд.). Таки "Країни" було и у других, та и у южнославянских народох ("Країна" — жителе "Країшници"), але лем од єдней постала Україна и Українци. ..

Жителе — народ тих крайох ше до другей половки 19. вику спомина под меном »Мало-Руси«; а у науки ше твердзи же ше тот народ до славянско-руского народу Московского, Новгородского, Суздальского и других крайох нє розликовал по язику и обичайох, та анї по вири — православней, голєм у стредзиску, док периферии часци були под вшивом Католїцкей церкви. И таки вельки чловек хтори зоз своїма дїлами припада украінскей историї яки бул Богдан Хмельнїцки (1595 — 1657) у тей найзаходнєйшей "Малей Русиї" ("Країни"), кральови польскому Казимирови на поволанку служиц Польскей, одписал так: "Мнє цали Руски народ од польского ярму ошлєбодзиц и за православну виру войовац". А жителе тих крайох ище и у другей половки 19. вику себе тримали "Руским людзом" и припаднїком "Руского православного народу".

Українска народна и национална свидомосц, будзенє и видзельованє як "свойого" українского народу зоз славянско-руского цела розгорйовало ше коло Києва (условно поведзене), давно после того як ше нашо стари виселєли зоз другого боку Карпатских брегох. А у Заходней, юго-заходних часцох України (и Било-Русиі, алє о ней нє бешедуєме), хтори ше гранїчели и падали под власц католїцких жемох яки були Польска и Угорска, тото будзенє було гамоване зоз преводзеньом на Униятство и доживйоване як отаргованє нє лєм од Восточней-Православней церкви, алє и од славянско-руского народу, бо ше православна вира у моцней Византийскей традициї виєдначовала зоз припадносцу народу и держави, и од народу була прилапена як символ и чувар народного, славянского, та и руского цела и души.

Не знаме лєм же хтора Церква була прилапена як символ и чувар народного, українского духу и цела!? Богдан Хмельнщки так и други скорей и после войовали за православну виру...

Питане би, розуми ше, було подполно безсмислене, кед би ше у доказованю же ми ту Руснаци-Русини у Югославии Українци нє хасновали и таки аргумента як гевтот виражени у словох: "Я на шицких наукових конференцийох твердзел же Русини часц Українскей нациї. И Русини и Українци у Югославія грекокатолїки. И тота церква чувала идентитет Русинох-Українцох. Вше их организує теди кед держава за нїх недзба".

Кед би то було так, вец би ше и ту могло опитац: А цо там зоз гевтим народом українским хтори не припада Грекокатолїцкей церкви, вони нє Українци? И хтора то держава "нє дзба" за хторих Русинох, тота ту наша за нас, чи гевта там друга за гевтих? Гоч хтора би була, у чим ше состої тото "нєдзбанє" ?

А же розлики медзи народом Києвскей Русиї "Малей Русиї", "Країни", итд.) и народом Московскей Русиї (поведзене знова условно за єдну и другу, бо ше робело о ширших пространствох) було од найстарших часцох — то правда. Було их и виражовали ше у окремних городох князовствох-ґубернийох-країнох и державох, а од другей половки 16. вику (од Лублинскей Униї 1566. и Церковней Униї 1595.) доводзело и до роздзельованя и витворйованя, кед о тим слово, українскей народней и националней свидомосци у "штредзиску", а до глїбшого роздзельованя едного истого народу у периферних часцох. Цо ше, шицко тото, потвердзовало у сложених обставинох, виполнєтих зоз звадами, войнами и дзелєнями з єдного и другого боку Карпатских брегох там дзешка од 12. вику по найновши часи.

Та кед патриме до глїбокей прешлосци — правда же зме були єдно исте зоз українским народом. Так як вон бул дакеди давно єдно исте зоз славянско-руским народом. Дакеди давно зме шицки Славянски народи були єдно исте, а вец нам ше, як гварел єден наш поета у єдним другим контексту — дильовчики розходзели, та нєшка ми нє Українци, а Українци нє Велько-Руси, а Велько-Руси не Било-Руси...

Нєшка зме розлични, алє барз блїзки, як родзина од двох власних. Та чи то дакому нє досц?

РУСКЕ СЛОВО, 12.юний 1998.

Же ше дахто ту медзи нами трима як Українєц, лєбо голєм "Руснак зоз українску свидомосцу" итд, та ше преглашує як "українска дияспора", бере себе Україну за "Матку" та ше ґу ней притулює и глєда за себе положене українскей националней меншини — то його право! И кед го Україна такого ту сце, най го себе ма.

Най будзе хто цо сце, най ше вияшнює и записує як сце, ша, єст ту нєшка коло нас, нажаль, и таких цо крича за себе же су Марсовци. Тельо маю и науково арґменти як и гевти цо твердза же югославянски Руснаци — Русини нєшка — Українци.

Проблеми нє у прешвеченьох, гоч яки би вони були, а вера их єст ту нєшка коло нас вшелїяки, проблеми нє у виражованю власних прешвеченьох — док ше их виражує за себе и тих цо тото исте думаю и як таки ше орґанизую и док ше их виноши културно. Цо, медзи иншим, значи припознаванє права другим виношиц розлични прешвеченя. Тото ше одноши на шицки прешвеченя, а на першим месце на тоти хтори повязани зоз питанями етнїчней припадносци. Бо, кед ше о питаньох етнїчней припадносци приповеда так як приповедаю нашо "наймудрейши глави" — вец то политика. А политика потвердзенє за свойо становиска муши глєдац — на виберанкох.

Най ше преглаша за политичну партию, цо вони наисце тото зоз свою роботу, та най на виберанкох глєдаю потвердзенє за свою програму и цилї...

Чловек ше, най повеме знова, може вияшньовац и о своєй етнїчней припадносци, а може ше и нє вияшньовац. Та и Руснаци можу повесц же су "Українци народзени од рускей мацери" и доказовац тото як найлєпше знаю. Проблеми нє у тим, проблеми починаю теди кед ше єден, дзешец, та и сто организую до дружтва хторе себе до програми запише як циль отримовац и розвивай народни чувства и културу, а зоз свою роботу ше упина шицкому тому цо ту народне вименїц характер. Проблеми починаю теди кед себе дахто бере право бешедовац за шицких о етнїчних питаньох и положеню цалей етнїчней заєднїци. А другим, хтори иншак думаю — запераю уста и преглашую их за таких — вшелїяких, найчастейше за "русинских националистох, сепаратистох, антиукраїнцох".

Прецо би ми, тоти цо нє тримаме же зме Українци, були "русински националисти, ми зоз тим нє береме нїкому нїч, прецо би тоти у "Рускей матки" "заступали сепаратизем" — кого то сце "Руска матка" оддвоїц и од кого и од чого? Цо то значи кед нашо "национални просвитителє" гваря же ше "потримує русинска диференция, алє нє як антиукраїнска" ?

То нїч инше лєм политика, политика цмоти и глупосци. Бо, най повеме, чи там було, єст и будзе України — нє завиши нїч од нас, гоч яки бизме ту були. Так як и тото же чи ту було, єст и яких нас будзе — нїч нє завиши од України. Гевто перше завиши лєм од українского народу, а вон як себе знал здобуц, так будзе знац и очувац свою державу. Тото друге завиши лєм од нас ту таких яки зме, и од народох зоз хторима ту жиєме вєдно 250 роки и маме жиц док нас єст.

Цо то значи кед ше пове так: "Под условийом же ше призна 250 роки видвоєносци Русинох у СФРЮ зоз ґео-политичного простору українского интеґрализма, Українска ССР тота матична жем, односно жем матичней нациї за Українцох и Русинох у СФРЮ" (най читателя нє збунює тото "СФРЮ" и "УССР", бо тото написане у остатнїх часох єдней и другей, кед вони преходзели до СР Югославиї и Українскей Републики).

Могло би ше опитац и же цо то значи "ґеополитични простор українского интеґрализма", поняце и слова хтори ше вецей раз зявюю у аргументациї зоз хтору ше твердзи же Руснаци-Русини ту у Югославиї — Українци. Але, най ше питаю тоти хторим ше таке дацо приписує.

Нам би ше ту лєм опитац же "хто то себе вжал за право манипуловац зоз нами, зоз цалу єдну етнїчну заєднїцу, хто то себе вжал за право приводзиц нам ту госцох хтори нам читаю свойо небулози о "руским питаню у медзинародних одношеньох" и "розришованю русинского питаня" ?

У чим ше то состої "русински проблем"? Чи нє у тим же зме ше нє вияшнєли шицки кельо нас ту єст и уписали як українска национална меншина, подобне там гевтим хтори ше "шицки окрем 100" вияшнєли же су Українци?

Озда нє дума ту дахто насправди же нас зоз такима аргументами яки виноши може прешвечиц и од власцох достац потвердзенє же зме Українци!? Озда нє дума дахто насправди же може историю врациц за 250 роки? Та цо за 250 — гребало би голєм за 400, та и 500 роки врациц, та нас помишац там знова до громади зоз хторей зме ше роздзельовали? Озда нє дума дахто насправди же нам може до главох, до розума и до шерца засадзиц тото до чого други пришли далеко од нас за тоти роки од нашого роздзельованя? Кед би ми насправди були Українци — гварели бизме же зме Українци як и тоти ту нашо сушеди и гевти там нашо мили на України. Та и кед би нас власци зоз законами за таких преглашели, а нє преглаша нас, нїч би з того нє було. Живот би пошол по єдним боку, а закон остал на другим боку, нє було би анї першираз.

РУСКЕ СЛОВО, 19. юний 1998.

Цо ше дотика "науки" на хторей нашо "кобзаре" сную свойо прешвеченє — треба лєм добре пречитац тоти теориї и конструкциї зоз хторима виєдначую мено "Русин" зоз меном "Українєц" ("синхроне и дияхроне значене єдного истого етнонима"), зоз хторима доказую твердзенє о "двох зявеньох нашого руского идентитета", т. є. о русинстве як "регионалним идентитету українства", але и сами гваря же таку "реґионалну диференцию припознава лєм українска интеграция и анї єдна вецей, анї польска, анї словацка, анї мадярска, анї румунска, анї сербска" — препущели повесц же таку теорию "диференциї" нє припознава нїхто у швеце, цо саме по себе гутори же яка то наука. А чкода, бо кед би було иншак, по тей теориї би народ уйґурски, хторого нєшка єст коло 4 милиони и жиє роздзелени медзи Китайом, Казахстаном, Туркменистаном, Киргизию и Узбекистаном, могол твердзиц же народ турски лєм "друге зявенє и реґионални идентитет уйґурского народу", бо маю и заєднїцку прешлосц и дакеди бешедовали єднак и писали зоз истим писмом, а розумя ше и нєшка без прекладателя. А могли би себе придодац и Мадярох и Финцох, бо ше и за нїх твердзи же су зоз Турками єдного походзеня!

Треба пречитац и таки "мудросци" зоз хторима нас прешвечую же зме єдно зоз Українцами як цо гевти о "вертикалним и горизонталним повязованю... през простор и час", "ґеополитичних интересох українского народу" (!?) итд., та и о твердзеню же ше "Русини... тоти ту приселєли з териториї чия найвекша часц у нєшкайшей України" (!?), та су уж и зоз тим и пре тото — Українци. А на концу концох, же гоч як би то було, "Руснаци часц гевтого народу хтори нєшка интеґровани до українскей наций — та су Українци"... гоч тото векшина так не дума.

Єст ище таки мудросци на хторих вони сную свойо прешвеченя, єст, але мушиме припознац — нет их вельо, бо то таки конструкциї не легко анї мудрому видумац. Хасную и обрацаю сто роки таки пар мудросци, а найчастейше кладу точку зоз словами: "То так и так ма буц, бо то я так гварел".

Гевтим цо не тримаю так, та ище кед ше усудза тото гласно повесц, перше як зоз небесох скрича же як ше то вони там таки нїяки, лєм обични Руснаци, пензионовани воєни интенданти, нєдоучени школяре, маляре и муляре усудза о тим прегвариц. А вец их такой преволую, записую до своїх резолуцийох, даваю до новинох, на радио и на телевизию и наздзиваю вшелїяк, найчастейше як "руснацких шовинистох, националистох, нєприятельох нашого народу и нєприятельох українского народу"!

Там дзе треба повесц факт и мудре слово, вони поведза "здохлїнар, еґзекутор, ґильотинар, шедлач апокалипси, подкладатель, фалшиви пророк, железна баба, стратеґийна агентура" итд., та вец ище же "циґанї так же анї доказовац не треба, ґравчи як врана на сухим конаре, викукуе зоз мутлянки у хторей ше дави, приповеда зоз шалєнстза и найчастейше совисци — а нос трима у задку" — поведзене и же у чиїм задку трима нос итд.

Та то им шицка наука, то им култура потвердзена зоз школами, титулами и дипломами. Наздраве нам Руснаци од такей науки, од таких словох — та то анї нє нашо слова, ми и кед ше вадзели, та зме таки наздзиваня нє знали. То нє нашо, то цошка цудзе, то нам принєшене и над-рилєне як и звади хтори нам принєшени зоз твердзеньом же зме Українци, а нє нашо су и нє водза ше за нашо права и положене.

А то вони нас таки здохлїнарох, еґзекуторох, спреводзкошох итд. шицких и пописали и пред народом виглашели. Од Михала Горняка по Владику кир Славомира.

РУСКЕ СЛОВО, 26. юний 1998.

Кед пречитаме шицко тото зоз чим вони арґументую и надрилюю нам свойо прешвеченя, чловекови ше останє лєм опитац — цо то вони зоз нами ту такима сцу посцигнуц, яки то вони плани зоз нами маю, кому то нєшка треба? Та чи нє маме иншаки бриґи и проблеми од хторих нам каждодньови живот завиши — вияшньовац ше за українство нам найважнєйше?

А вец, чи вони насправди нє знаю же "Найвекша часц територій зоз хторей ше приселєли тоти (нашо) ту" — нїда нє була часц України? Знаю, знаю вони, але тримаю же ми, тоти хторих сцу превесц на свойо, нє знаме. Та чи насправди нє знаю же би твердзенє хторе глаши же "Руснаци часц гевтого народу хтори нєшка интеґровани до українскей нациї" дахто могол врациц як питане же цо то значи буц "интеґровани" гоч до якей нациї? А вец кед так, цо зоз тима Руснацами хтори "интеґровани" до сербскей, словацкей, мадярскей, польскей, румунскей нациї? А могло би дакому присц на розум зоз того направиц и твердзенє же "Руснаци хтори интеґровани до українскей нациї часц Руснацох хтори нє интеґровани до українскей нациї" — зоз барз смутним и вецейзначним политичним характером.

Алє, шицко тото би мало буц бриґа тих на хторих ше одноши и ,о хторих ше бешедує. Нам ту, таким яки зме ше витворели за тоти 250 роки оддзелєного живота, досц повесц и знац лєм тельо же наука гварела же ше нашо стари виселєли зоз сиверовосточних часцох Угорскей у часох кед ше о ясней, видзелєней українскей националней свидомосци бешедовац нє могло. Наука лєм гварела же зме барз блїзки зоз Українским народом, бо зме як и вони там зоз тей старей славянско-рускей громади и крайох зоз хторих ше вона розиходзела.

Шицко друге, поверх того, гварела лєм политика. А политика — як политика, нєшка є така, на ютре яка будзе — увидзиме.

Гоч яка би вона була, нам би ше до нєй нє мишац.

Чи би тераз нє було место припомнуц себе живот роботу и конец др Гавриіла Костельника !?

Єст ту коло нас, як шицким познате, и Українцох, єст українска дияспора, припозната як часц українского народу у Югославиї, зоз правами яки маю и шицки други. То тоти нашо добри сушеди хтори за себе гваря же су Українци, а їх "мова" українска. Вони свидоми же припадаю українскому народу, бо ше од нього одорвали кед українски народ як таки — национално свидоми бул визначени. Та як таки, вони українски народ тримаю за свой матични народ, а українску державу як свою Матку зоз хтору ше цеша и пиша, а и вона зоз нїма.

Алє то нє ми! Ми Руснаци-Русини, и кед тото гвариме, нє виповедаме зоз тим припадносц українскому народу, так як анї українски народ нє виповеда свою националну припадносц зоз меном "Русин". Нашо стари свидомосц о припадносци українскому народу до нових крайох нє принесли, тоту свидомосц у нових крайох нє здобули, а анї усиловни намаганя за сто роки нашу реалносц пременїц нє могли. Шицко тото цо ше ту зоз нами за тоти 250 роки збувало, водзело нас ище ґу векшому роздзельованю, а нє врацаню до прешлосци. Роздзельовали нас роки самостойного живота у тутейших обставинох нє лєм од наших там хтори остали у старим краю подзелєни медзи вецей державами и виложени асимилациї и траценю, алє и од гевтих там за Карпатами и коло Києва зоз хторих ше витворели нєшкайши Українци. И вони, Українци, сами нєшка далєй од Велькорусох як пред сто-двасто роками. Пре живот и условия зме шицки розлични. Алє, праве живот и условия нас и учели, хто сцел учиц, же ше як таки можеме почитовац, бо зме барз блїзки єдни другим, як од двох власних.

Єст Українцох и у Румуниї, Мадярскей, Словацкей и Польскей. То тоти жителе цо гваря за себе же су Українци, а їх "мова" українска, а 1945. року остали нєзалапени зоз гранїцами яки теди моцни, побидоносни Советски Союз правел за себе и Українску ССР. За тоти гранїци ше теди гварело же су етнїчни, кельо ше то у крайох зоз таким мишаним народом могло обезпечиц. Кельо их, и дзе, точно єст то, випатра, анї у статистичних податкох тих жемох нє виказане. Факт, медзитим, же их єст и же су як таки припознати, зоз правами и положеньом яке реґуловане зоз домашнїма законами за хтори ше твердзи же су прилагодзени ґу европским стандардом. Було информациї же Україна нєдавно зоз дзепоєднима з тих жемох подписала котракти о добресушедских одношеньох и припознаню правох националних меншинох.

Єст, медзитим, у Румуниї, Мадярскей, Словацкей и Польскей и жительох — народу яки були нашо стари кед ше присельовали до нового краю. Таких цо за себе нє гваря же су Українци, алє ше наволую Руснацами, Русинами, Лемками итд. Вони там остали у старих крайох, зоз того боку карпатских брегох (условно поведзене), подзелєни уж вецей вики медзи вецей державами, виложени у прешлосци асимилациї и однародзованю, та ше зменшали на число хторе нєшка нє виказане точно у державних статистикох. Часте менянє державних гранїцох, под час Першей (1914 — 1918) и Другей шветовей войни (1939 — 1945) барз слабело их моци отримованя.

РУСКЕ СЛОВО, з.юлий 1998.

Бранїц ше од асимилациї нашим було барз чежко, бо ше питане цо то за народ Руснаци — Русини з єдного и другого боку карпатских брегох и цо тото мено »Русин« значи повязовало зоз питаньом же хторей церкви припадаю, чи Восточней чи Заходней, а не лєм зоз питаньом «хторому царству» тоти краї маю припадац. Факт же тоти нашо цо остали у старим краю подзелени медзи державами хтори були твардо повязани зоз Римом и припадали такволаному Европейскому заходу (окрем Румуниї, але там и жительства воланого »Гуцули« хторе блїзко нашим старим було найменей), мал у прешлосци, та и нешка, моцни уплїв на їх опредзельованє и виражоване етнїчней — народней припадносци. Исте ше одноши и на факт же у карпатских крайох од 1939. по 1945. рок було вецей раз вельки пременки у державних гранїцох, першираз кед 1939. Гителер завжал и подзелєл Польску зоз Сталїном, другираз кед завжал Чехословацку и у Словацкей и карпатских брегох преглашовал нєзависносц«, трецираз кед нападнул на СССР и окулировал заходни краї СССР-а, штвартираз кед Советски Союз 1945. вибил на Карпати и направел себе на заходзе гранїци за хтори ше твердзело же су етнїчни.

Єст, значи, у Румуниї, Мадярскей, Словацкей и Польскей народу хтори ше трима за українски. Тоти людзе гваря за себе же су Українця и їх "мова" українска, а ест и народу чийо ше людзе наволую Руснацами — Русинами, та и Лемками итд.

Зоз велькима пременками после 1991. року положене того народу блїзкого нашим старим ше пременєло на лєпше, але випатра же анї нешка у державних статистикох тих жемох не мож найсц точни податки о тим же кельо их ест и под яким ше меном водза. Але, єст их. И, цо характеристичне, медзи нїма ше розвива дух националного будзеня и орґанизованого глєданя можлївосцох за виражоване свойого етнїчного чувства.

Характеристичне и тото же им держави у чиїх гранїцох жию тото нє лєм нє зопераю, але и указую вше вецей дзеки помогнуц им "найсц себе". Тельо лем же тото будзене, випатра, не водзи ґу идентификациї зоз українством, але ґу врацаню на старши русински, руснацко-русински-карпатски коренї, а дзе воно на концу одведзе и кельо посцигнє — то живот укаже.

РУСКЕ СЛОВО, 10. юлий 1998.

Кед би ше вони, тоти там у тих жемох (Румуниї, Мадярскей, Словацкей и Польскей) "будзели" як Українци и на Україну ше упатрали як на свою "Матку", верим же би ше ту коло нас тоти нашо "национални просвитетелє" нє намагали тельо прешвечиц нас же зме Українци, бо ми далеко од гевтих крайох дзе ше виками збивали розлични политични, национални, державотворни, та и церковни интереси зоз хторима ми нє маме нїякей вязи, у хторих наша гарсточка нїґда нїч нє значела (окрем як жридло за звекшованє числа грекокатолїцких священїкох).

Таки моцни усиловносци превесц нас на Українцох єст прето же ми ту посцигли найвецей и пошли найдалєй у нашим културним и другим розвою. Посцигли зме найвецей — анї єдна з тих гарсточкох нє зачувала тельо старого и на старим нє розвила тельо нового — свойого, анї єдна нє ма тельо школованих людзох и таки интелектуални потенциял як наша (а на першим месце ми и єдини звекшовали а нє трацели свойо число, голєм до (1990/91. року). Випатра, же там дзешка хтошка себе вираховал же кед "достанє" нас як "Українцох" — достал шицких. Бо, кед ми ту таки яки зме, на високим културним уровню, а далеко, прилапиме же зме "Українци" — як же би вец гевти там розшати а блїзко при гранїцох, хтори ше почали будзиц а остали "нєинтеґровани" — нє були тото исте!? А вец, кед ми ту таки Русини яки зме прилапиме же зме Українци, як же би вец гевти там Русини "интеґровани" нє були тото исте!?

Та "ришени" проблеми медзинародного положеня Русинох, ришене "русинске питанє". . .

А нам тото ту таким яки зме нє треба. Шицко цо зме ту посцигли за тоти 250 роки, за остатнї 50 роки найвецей, шицко цо маме нєшка, та и припознанє же зме национална меншина зоз правами яки одвитую нєшкайшим похопеньом у швеце и зоз можлївосцами витворйовац их на уровню материялних условийох дружтва у хторим жиєме и наших власних — посцигли зме лєм як югославянски Руснаци— Русини. И будземе мац шицко тото лєм док зме ту таки яки зме.

Шицко цо маме посцигли зме як Руснаци, таки керестурски, коцурски, вербаски, новосадски, дюрдьовски, сримски и други — помишани зоз народом и крайом у хторим жиєме так моцно же нас нє мож анї витаргнуц, анї пременїц, анї прешвечиц до того же зме — широтка без матки. А же було добре мац блїзких и далєй од нас — було добре. И же их ше треба тримац и почитовац — треба. Алє, преглашовац ше иншаким, таким яким зме нїґда нє були анї нє можеме буц — то нє добре и нє треба нїкому. Бо, чежкосцом хтори маме, а маме их вельо нєшка и будземе их мац и наютре — додаме нови, таки вельки же зме их нє годни ришиц, так як зме по нєшка розришовали тоти цо зме мали.

Тоти нашо, цо себе беру право бешедовац за нас шицких — мушели би два раз мерец тото цо приповедаю. Тоти цо ступаю до живота — розум до глави, животну дражку ше лєм раз вибера. Тоти цо робя на Радию, Телевизиї, у "Руским слове", на Катедри, у Ґимназиї, у школох, итд., най нє забуваю же шицко тото цо маме — маме лєм прето же зме ту таки яки зме. И маме лєм прето же би зме отримовали и розвивали свойо, а нє ширели цудзе. Нїкому ту нам нїч нє остало од власного дїда, на тото шицки нашо дїдове робели 200 роки. И знова, же шицко тото треба дац и другим хтори нє тото — треба им дац шицко цо нє маю.

Хто нє порозуми, най пречита гевто зоз чим нас нашо национални просвитителє прешвечучю же зме нє тото цо зме, най опатри живот и обставини коло себе и роздума сам за себе.

До чого придзе, тото будзе мац.

додатки

НЕСТОР, ПЕРШИ РУСКИ ИСТОРИК — ЛЇТОПИСЕЦ, МОНАХ КИЄВСКИ ПОХОВАНИ У ПЕЩЕРСКЕЙ ЛАВРИ, ДЗЕ И МОНАХОМ БУЛ...

Нестор жил у другей половки 11-того и першей половки 12-того вику. Написал першу историю — лїтопис славянско-руского народу "Повести времених лет" — од "початку по 1100. рок". Йому ше приписую в найстарши памятнїки старей рускей литератури — "Чтение о князох Борисови и Ґлєбови и житие Теодосия".

НЕСТОР записал же "прави племена славянского роду од хторих постал руски народ" жили у 9-тим и 10-тим вику коло Илеменского и на заходним брегу Пейпуского озера, а волали ше вони Кривици хтори жили на жридлу заходней Двини и Днєпру коло городу Смоленск, Полоцани коло городу Полоцк у горнїм цеку заходней двини и горнїм цеку Днєпра, Радмици на рики Сози, притоки Днєпровей, Вятиц и на горней часци рики Оки, Древляни так наволани по густих лєсох у крайох коло городох Оврус и Коростен у долїни Припєтскей дзе жили Сєверяни коло городу Любец, Церниґов и Переславль у крайох медзи риками Десну и Днїпром. Полняни жили на правим боку рики Днїпру коло городу Киев, прейґ драги од Северянох, Били Горвати жили медзи Днїстром и Карпатскима брегами, Тиверици и Лютици жили на долнїм цеку Днїстра и Прута, а Дулеби и Бузани на рики Буґу, притоки рики Висли...

Жили сциснути у ровнїнох коло заходней Двини и горнього Днїпра, Ильмана и Днїстра, як и жридлох Волґи и Оки...

За сушедох на сивере мали други славянски племена хтори жили коло горнього цеку рики Лаби и на обидвох брегох рики Висли, хтори себе познєйше витворели державу Чешку и Польску, а други на рики Морави хтори себе у 9-тим вику витворели кральовство Моравске, треци на долнєй часци Дуная после набегу Аспарухох прешли прейґ Дунаю и витворели царство Болгарске, штварти Горвати и Серби хтори ше преширели до Ядранского моря и до сиверних часцох Византийского царства, пияти на брегу Балтицкого моря так волани Померански и Полабски Славяне — племена Оборити и Вилци хтори нестали у налету германских племенох...

И кед зме гварели же зме Руснаци лєбо Русини, нє виповедли зме зоз тим припадносц даякому другому народу, окрем славянско-рускому у найширшим значеню. Бо, тото мено "Русин", най ше на нїм затримаме, кед було першираз записане у Киевскей Руси! княза Олега и княза Игора на початку 10-того вику, як и познєйше у Московскей Русл, у Суздальскей, Новгородскей, псковскей и других руских жемох до 15-того вику и у новших часох Руского царства означовало припаднїка славянско-руского народу, зоз хторого ше витворели як нешкайши Руси (Велько-Руси), так и Українци и други. Та и нешка у нукашньосци и на окраїскох Русиї кед ше дакому опитаце же хто вон и цо вон, можеце чуц одвит: "Я здешнї Русин", "Я Русин а мой сушед Татарин".

Нашо стари, кед ше висельовали зоз сиверо-восточних до южних крайох Угорскей, принєсли зоз собу мено "Русин", як и младше "Руснак" и так ше медзи собу визначовали як "свойо".

ПЕРШИ РУСКИ КНЯЗ, КНЯЗ РУРИК...

По старих записох, Рурик бул Варяґ, припадал племену-народу Варяґох за хторих ше трима же су скандинавского походзеня...

До того же би себе Славянско-руски племена вибрали Варяґа за княза, по Несторови Лїтописцови пришло так: Славянски племена ше медзи собу нєпреривно вадзели и войовали, за порядок и мир нє знали, та кед Ильменским Славяном таки обставини досадзели, зишли ше и порадзели поволац Варяґох най зоз нїма владаю и правду им дзеля. "Жеми нашо богати зоз шицким, алє порядку и правди у нїх нєт", поручели Варяґом, "пошлще нам своїх князох а ми их будземе слухац и почитовац".

Та им пришли троме браца: Рурик, цо на варязским язику значело Миролюбиви, Синеус — Побидоносни и Трувор — Вирни. Рурик ше зоз свою дружину населєл на югу од Ладазского озера, Синеус на Билим Озеру, а Трувор у Исборску. Кед му браца помарли, Рурик ше населєл до Новгороду и дружину свою до Полоцка и Ростова. До Києва ше населєли Асколд и Дир, тиж Варяги, алє нє зоз роду Рурикового, хтори войовали зоз Цариґрадом.

Рурика нашлїдзел його брат Олеґ (879-912) хтори позберал войско и завжал Киев од Асколда и Дира. "Ви нє роду Руриково, та нє можеце буц князове", гварел им и дал их забиц, а Києвляном гварел: "Ту Игор, син Руруков, лєм вон вам може буц князом". Олеґови ше Киев барз попачел, та гварел: "Тот город будзе матушка шицких руских городох...*

После Олеґа пришол за велького княза Игор (912-945), после Игора його ґдовица Олґа и син Святослав (964-972). Святослав мал трох синох: Ярополка хтори владал у Києве, Олеґа хтори владал зоз Древлянами и Владимира у Новгороду. Вони войовали за престо. Ярополк забил Олеґа, а Владимир забил Ярополка, та ше преглашел за велького княза Києвского вадара Руских жемох (972-1015). У историї остал записали як "Креститель Руски", у Православней церкви як Святи Владимир, а у народним паметаню остал запаметани як "Красне слунечко Киевске".

КНЯЗ ЯРОСЛАВ ВЕЛЬКИ

Княз Ярослав Вельки (Ярослав Мудри), нашлїднїк Княза Владимира Крестителя (972—1015), записани у историї, медзи иншим, як вельки и мудри владар, у чиїх часох Києвска Русия змоцнєла на тельо же ше тримала як єднака Византийскому царству, а город Киев дожил красоту и славу як "Руски Константинополис" (Царгород).

У старих лїтописох записане же Владимир Креститель своїх синох-нашлїднїкох подзелєл так: Ярославови дал город Новгород, Изяслови — город Полоцк, Борисови — город Ростов, Глебови — город Муром, Святославови — краї Древлянох, Всеволдови — город Владимир у Волиниї, Мстиславови — город Таматарк. . .

Синове ше медзи собу вадзели и войовали, док як побиднїк не вишол и Вельким князом Киевским ше преглашел Ярослав. Ярсолав войовал и зоз Хазарами (Козарами), Черкезами и Печеняґдми, а од Полякох вжал назад Червену Русию. Преславел ше не лєм як законодаватель зоз зборнїком законох познатих под меном "Руска Правда", але и як просветитель, будова-тель и защитнїк церквох и манастирох. Розказал обновиц и пооправяц Дзешатинску церкву, Храм Св. Софиї, манастир Сятей Ирини и Святого Дюри, итд., як и високи мури коло Киева и так волани Златни дзвери.

Зоз Царгороду приводзел будовательох и малярох, хтори украшовали город, отворел капури городским тарґовцом — скандинавским, немецким, угорским, голандским, та Киев постал славни и по своїх ярмаркох. Манастир Катакомби (Києвскопещерская Лавра) постал славни по своїх монахох, чудотворительох, медзи хторима ше велї сами живи замуровали до своїх келийох. Приводзел греческих священїкох и дзиякох хтори учели руских священїкох церковному обряду и шпиваню. Будовал храми и церкви и у своїм першим престолним городу Новгороду.

Як и векшина покресцених до християнскей вири бул не лем побожни, але и празновирни. Дал викопац косци своїх князешких предходнїкох, та их покресцел. Умар 1054. року и поховани є у храму Св. Софиї Києвскей, дзе ище очувани фрески и мозаїки зоз греческима надписами зоз його часох.

ВЛАДИМИР МОНОМАХ

Святоплук Изяславович бул вельки княз од 1093. по 1113. рок, алє звади медзи нїм и Владимиром, як и трецим князом Рурикового роду Олегом, не преставали. Кед шицких трох загрожели Половци, зишли ше 1097. у Чернигове и на святи криж пришагли так: "Най од нешка шицки руски жеми буду нашо заєднїцки, а тот хто ше одшмелї вдериц на свойого брата, най зна же будзе мац шицких пропив себе". Було и после того звади, та ше знова мирели и знова пришагали у Уветичу 1100. року.

У старих лїтописох записане же Владимир Мономах прешол през вельки чежкосци и велї войни док го народ киевски 1113. року не вигласал за велького княза.

Вельки княз Владимир Мономах пановал зоз тварду руку, непослушних князох и боярох преганял и руцал до цемнїци. Войовал успишно зоз Половцами, Печеняґами, Торками, Черкезами и другима неславянскима народами. Населел славянски народ до Суздалїї и на рики Клязми справел варош зоз велїчезнима церквами хтори наволани по його мену.

Од його сина Юрия Долгорукого настала князовска лоза Суздальска и Московска, од другого сина Мстислава князовска лоза Києвска и Галицка, чийо звади и зопернїцтво приведли до препаданя Киева. Андрия Боґолюбски, син Юрия Долгорукого, княз Суздальски, у союзу зоз єденац рускима князами, на чолє велького войска суздальского, ростовского и владимирского, завжал 1169. року Киев. "Матушка руских городох була завжата и побиднїки на ганьбу, забули же су Руси, та три дні окрадали нє лєм обисца и доми, алє и церкви, нє заобишли анї Святу Софию, анї Дзешатинску церкву, однесли нє лєм драгоцини образи и ризи, але и кнїжки и дзвони" — записал историчар Карамзин.

А еден сучаснїк подїйох записал же "лесова Русия знїщела Русию степох и ровнїнох".

РОМАН, КНЯЗ ВОЛИНСКИ (1188-1205)

.. У лїтописох записане же бояре Галицки незадовольни зоз своїм князом Ярославом Осмислим, хтори жену свою закониту Олгу одогнал, та себе приведол любовнїцу Анастазию и зоз ню жил у гриху — його вигнали, а Анастазию живу спалєли, а вец нєзадовольни и зоз його сином Владимиром хтори. ше подал пиянству и гришному животу — вигнали и його и за княза себе поволали Романа, княза Вольнского.

Роман з радосцу поволанку прилапел, але вигнати княз Владимир ше врацел зоз войском угорского краля Бели и устолїчел у Галицу. То нє було за длуго, бо кед угорски краль Бела видзел красоту и богатства у солї и другим, ришел за себе затримай Галичину та Владимира руцел до цемнїци, а свойого сина Андрия преглашел за княза Галицкого. Народ и бояре тото нє прилапели, алє ше дзвигли, вигнали угорского княза и приведли себе знова Владимира. Кед Владимир нєодлуга умар, зоз войском пришол Роман и у вельких бойох шеднул на престол. Роман у тих бойох на череги рубал, живих до жеми закоповал и мучел на найстрашнєйши способ тих хтори му ше зоперали. Победзел и Литовски и Половацки племена, за Києвского княза поставел єдного свойого велможу. Як такого збачел го и Римски папа Инокентиє III и пробовал нагвариц най прейдзе до Католїцкей вири, алє вон тото гордо одруцел и предлужел войовац процив Польских католїкох. У єдней такей войни вибегнул барз напредок од свойого войска, та страцел главу. У руских хронїкох остал записани як "Вельки апсолутиста цалей Русиї", як юнак, хтори шлїдзел праведне слово, таманєл процивнїкох вири и народу, штурмовал як лев, бесни як рис, опасни як крокодил, оштрого ока як орел, страшни Роман хтори залапених нєприятельох прагал до ярма як волох...

ОТВОРЕНЕ ПИСМО ВЛАДИКОВИ КРИЖЕВСКОМУ
КИР СЛАВОМИРОВИ МИКЛОВШОВИ

ВЛАДИЧЕСКИ СПРЕВОДЗКИ

Боголюбиви Кир Славомире,

У интервюю "По закону церковним и канонских предписаньох" датам новинарови Дюрови Папови (Руске слово, 26. новембер 1996, бок 5) толкуєце обставини у Кулскей парохиї и при тим обтужуєце "дзепоєдних високообразованих людзох" же "шали и шею неправду", же "сипали и сипу отров", же су "не досц информовани, або злонамирни". На жаль, Ваш приказ стану у Кулскей парохиї нє одвитує правди, нє лєм у смислу формалного толкованя церковного права, але Ви директно у нїм сообщуєце НЄПРАВДИ И СВИДОМИ СПРЕВОДЗКИ.

Твердзице же отец Мартин анї нє монах а анї нє епархиялни паноцец. Правда тота же отец Мартин — о тим постої касета яку мож приказац — пошвецени за паноца, гоч го ви нє пошвецели як цо сце нє пошвецели анї праве поставеного, як ришенє, монаха ЧСВВ Иосифа Новака.

Анї Йосиф Новак, а анї Ґоразд Тимкович нє Руснаци по язичним и националним идентитету. У Словацкей Руснак то конфесия, грекокатолїк, а национално и язично вони Словаци. То сами у документох писали а перши казанї тримали у Кули по словацки. То значи же ви сцели "ратовац" єдну трецину грекокатолїкох Руснацох у Кули од "українченя" а забули сце же два трецини там "чисти" Українци и же зоз ришеньом Руснацох зоз обняца Українцох руцаце до обняца Словакох. А словацкей традициї, окрем трох руских главох у горучки у Кули нє маце, а нє маце анї Словакох. Українци вецей за вас нє исную у Крижевскей епархиї, а о Руснацох українски ориєнтованих най нє бешедуєм. Конечно ясне же шицко робице свидомо зоз високу меру аверзиї спрам Українцох и українства а то уж прикмети слабого чловека а нє божеска мера.

Як гришни християн будзем ше модлїц за Вашо грихи, знаюци же и Ви лєм слаби чловек — забули сце свой благослов Союзу Руснацох и Українцох Югославиї 13. мая 1990. у святочней служби у Руским Керестуре; забули сце приятельох и свойо явни обецунки о нєутралносци Церкви у националних одношеньох; забули сце же Вашо члени епархиї нє лєм Ваша найблїжша родзина але и нєистодумни Руснаци и Українци — а щешлїви сом же ми Ви нє будзеце препорука Богови док будземе обидвоме зводзиц конєчни рахунки за ратованє душох наших.

Ми там и теди будземе еден другому ШВЕДКОВЕ.

2. децембер 1996.

Проф. др Юлиян Тамаш

* Предруковане зоз «Гласу/Голосу Союзу* число 1 зоз 1997. року

. . .На Днїпре ше воздзвигла »зопернїца« Новгородскей Русиї — Києвска Русия. Києвска Русия ше зоз шветом повязовала прейґ рики Днїпер хтори єй отверал драгу до Чарного моря и до византийского швета. По Днїпре ше спущовали воєни ладї на Царгород, по Днїпре зоз Царгороду до Києва пришло християнство и греческа цивилизация. По Днїпре Києв постал вельки, алє по Днїпре и препаднул, бо ше по нїм барз чежко плївало пре гевти дзешец катаракти нїжей од Києва пре хтори вязи зоз шветом були нательо чежки же вон нє могол постац анї вельки тарґовински центер, анї главни варош Русиї.

. . .По Днїпре Русия постала византийска, по Волґи азийска, по Неви европска цивилизация. История Русиї то история єй трох вельких рикох: период Дніпру зоз Києвом перши, период Волґи зоз Москву други, период Неви зоз Новгородом до осмого и зоз Петроградом до осемнастого вику — треци. . .